29.07.2010.
 
 
 
 
 
Dorsz - limity przemys³owe

Dorsz jest obok szprota i ¶ledzia gatunkiem najliczniej po³awianym przez floty rybackie pañstw Unii Europejskiej i najbardziej cennym.

W Ba³tyku po³owy dorsza w latach 1950-1970 waha³y siê w granicach 120-170 tys. ton rocznie, w tym polskie rybo³ówstwo osi±ga³o 35-60 tys. ton. Jeszcze lata 80. okre¶la siê jako "z³ote" dla polskiego rybo³ówstwa ze szczytem 120 tys. ton. Od roku 2002 oficjalnie deklarowane po³owy polskich rybaków w Ba³tyku znajduj± siê na poziomie poni¿ej 20 tys. ton.

Do po³owów dorsza w Ba³tyku stosuje siê przede wszystkim w³oki denne, ale tak¿e denne sieci skrzelowe i w niektórych miejscach w³oki glêbinowe.

 Konflikty miêdzynarodowe zwi±zane z po³owami
W latach 70. XX wieku wielko¶æ po³owów dorsza zaczê³a spadaæ, a rywalizacja o zmniejszaj±ce siê populacje dorsza przyjê³a rozmiary powa¿nych sporów miêdzynarodowych. Pomiêdzy Wielk± Brytani± a Islandi± dosz³o do wojen dorszowych, w których dochodzi³o do zrywania sieci, taranowania statków i wymiany strza³ów. W 1983 roku dosz³o do spiêæ pomiêdzy duñskimi rybakami a brytyjsk± ochron± wybrze¿a. Grenlandia wyst±pi³a w 1985 roku ze Wspólnoty Europejskiej po tym, jak jej wody terytorialne obfituj±ce dot±d w dorsza zosta³y prze³owione (g³ównie przez floty rybackie pañstw Wspólnoty Europejskiej, przede wszystkim niemieck± i brytyjsk±), a jej rz±d nie doszed³ do porozumienia z innymi krajami wspólnoty w sprawach limitów po³owowych w tych wodach]. W latach 90. XX wieku dosz³o równie¿ do spiêæ pomiêdzy kanadyjsk± ochron± wybrze¿a i rybakami hiszpañskimi ³owi±cymi w wodach Nowej Fundlandii. Bogactwo tych wód w dorsza by³o legendarne, ale po niezrównowa¿onym rybo³ówstwie XX wieku dosz³o i w nich do za³amania siê populacji. Doprowadzi³o to do zatrzymania po³owów w tych obszarach, do upadku rybo³ówstwa nowofundlandzkiego i ca³ej struktury gospodarczej regionu. Pomimo zakazu po³owów stada dorsza nowofundlandzkiego do tej pory nie zregenerowa³y siê.

 Stan populacji w Ba³tyku 
Corocznie w czerwcu Miêdzynarodowa Rada Badañ Morza (ICES), niezale¿na organizacja badawcza zrzeszaj±ca naukowców z 20 krajów, przekazuje UE raporty m.in. o stanie populacji dorsza w wodach europejskich i og³asza swoje doradcze stanowisko w kwestiach po³owów. ICES rozró¿nia w Ba³tyku dwie odrêbne populacje dorsza w zale¿no¶ci od ro¿nych pór tar³a i dla celów zarz±dzania: populacjê zachodni± i wschodni± (na zachód i wschód od Bornholmu). W 2006 roku ich sytuacja wygl±da³a nastêpuj±co:

Populacja w Ba³tyku zachodnim (Cie¶niny Duñskie i Basen Arkony):
Zdoln± do rozrodczo¶ci biomasê (SSB) szacowano na 23.000 t.
Masê biologicznie krytyczn± okre¶la siê w³a¶nie na tym poziomie, 23.000 t.
Stado skategoryzowano dlatego jako prze³owione. ICES radzi³ ograniczenie po³owów na rok 2007 do 20.500 t.

Populacja w Ba³tyku wschodnim (akweny na wschód od Bornholmu)
Zdoln± do rozrodczo¶ci biomasê (SSB) szacowano na poni¿ej 100.000 t.
Masê biologicznie krytyczn± szacuje siê na 160.000 ton. Poni¿ej tej granicy ilo¶æ doros³ych ryb mo¿e powa¿nie spa¶æ.
W zwi±zku z tym stado by³o na historycznie niskim, krytycznym poziomie i nie by³o wskazówek, ¿eby SSB siê zwiêksza³a.
Jedynym ja¶niejszym punktem by³ rocznik 2003 dorsza, który prze¿y³ w dobrym stanie w porównaniu z rocznikami poprzednich 15-u lat. Dorsz w Ba³tyku dojrzewa do rozrodczo¶ci i staje siê interesuj±cym dla rybo³ówstwa w wieku 3-5 lat. To znaczy, ze rocznik 2003 ma potencja³, aby przyczyniæ siê do wzrostu SSB, je¶li siê go nie prze³owi.
B³êdne dane z raportów po³owów by³y znacznym problemem w zarz±dzaniu rybo³ówstwem przez kilka lat. Naukowcy z ICES przypuszczaj±, ¿e po³owy by³y o 35-45% wiêksze jak zg³aszane. O t± wysoko¶æ poprawili teraz swoje szacunki populacji.
ICES radzi³ UE ca³kowite zaniechanie po³owów wschodnioba³tyckiego dorsza w 2007 roku.

Nieznacznie wy¿ej (ok. 150.000 t) szacuje stan liczebny dorsza we wschodnim Ba³tyku Morski Instytut Rybacki (MIR). Polscy naukowcy uzasadniaj± to uwzglêdnieniem wy¿szego poziomu nieraportowanych po³owów w swoich obliczeniach.


 Zarz±dzanie dorszem w Morzu Ba³tyckim

 Organy administracyjne
 
Proces podejmowania decyzji w sprawach limitów po³owowych (TAC) dorsza w ramach Wspólnej Polityki Rybo³ówstwa UE.Kwestiami zwi±zanymi z po³owami dorsza w Ba³tyku zajmowa³a siê od 1974 roku za³o¿ona w Gdañsku Miêdzynarodowa Komisja Rybo³ówstwa Morza Ba³tyckiego (IBSFC). W 1999 roku opracowa³a ona strategiê zarz±dzania dorszem i zaleca³a na podstawie badañ nad jego populacj± przeprowadzanych przez Miêdzynarodow± Radê Badañ Morza (ICES) roczne wielko¶ci ca³kowitych dopuszczalnych po³owów (TAC). Obecnie po³owy dorsza na Ba³tyku s± regulowane dwustronnie pomiêdzy Uni± Europejsk± a Rosj±.

Unia zarz±dza bezpo¶rednio po³owami swych pañstw cz³onkowskich w ramach Wspólnej Polityki Rybo³ówstwa. Tu dane naukowych monitoringów analizuje Naukowy, Techniczny i Ekonomiczny Komitet ds. Rybo³ówstwa (STECF), który jest jednostk± operacyjn± Komisji Europejskiej. Na podstawie jego analiz komisja wydaje ramowe zalecenia, a Rada ds. Rolnictwa i Rybo³ówstwa podejmuje ostateczne decyzje (np. wyznacza limity na po³owy ryb). Prace komisji wspiera ponadto w obszarze Ba³tyku za³o¿ony w 2006 roku Regionalny Komitet Doradczy Morza Ba³tyckiego (BS RAC). Respektowanie limitów kontroluje, przy wspó³pracy z krajowymi inspektoratami, Wspólnotowa Agencja Kontroli Rybo³ówstwa (CFCA).

Sprawami dorsza w Polsce zajmuje siê Departament Rybo³ówstwa, który do roku 2007 by³ jednostk± administracyjn± Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.  Kontrol± rybo³ówstwa zajmuj± siê podlegaj±ce ministerstwu Okrêgowe Inspektoraty Rybo³ówstwa Morskiego. Funkcjê naukowo-doradcz± spe³nia przede wszystkim, równie¿ nadzorowany przez ministerstwo, Morski Instytut Rybacki (MIR) z siedzib± w Gdyni.


 Komisja Europejska: d³ugoterminowy plan odbudowy dorsza ba³tyckiego
W 2006 roku Komisja Europejska przedstawi³a Radzie ds. Rybo³ówstwa propozycjê wieloletniego planu zarz±dzania dorszem w Morzu Ba³tyckim. Jego celem jest odbudowa populacji i stopniowe obni¿anie ¶miertelno¶ci po³owowej. Ich osi±gniêcie ma umo¿liwiæ eksploatacjê dorsza w ramach zrównowa¿onego rozwoju gospodarki rybnej. Do instrumentarium planu nale¿±:

Coroczne dopasowywanie ca³kowitych dopuszczalnych po³owów uwzglêdniaj±c cel obni¿enia wska¼nika ¶miertelno¶ci po³owowej o 10% rocznie.
Wstrzymywanie po³owów na okres wiosenno-letni, od 15 marca do 14 maja w zachodnim Ba³tyku i od 15 czerwca do 14 wrze¶nia w Ba³tyku na wschód od wyspy Bornholm.
Wstrzymanie po³owów w dodatkowych okresach (oko³o 30 dni w roku), które maj± byæ wyznaczone przez Pañstwa Cz³onkowskie.
Wstrzymanie po³owów w G³êbi Bornholmskiej, Gdañskiej i Gotlandzkiej w okresie od 1 maja do 31 pa¼dziernika.
Inne dodatkowe ¶rodki techniczne, np. reguluj±ce wielko¶æ oczek w sieciach albo ograniczaj±ce liczbê portów, w których po³owy dorsza powy¿ej 750 kg mog± byæ roz³adowane.